Bebeklik ve Çocuklukta Gelişimsel Kırmızı Bayraklar
Kilometre taşları tanı koymaz; bir becerinin beklenen yaşta görülmemesi, belirgin asimetri veya kazanılmış beceri kaybı gelişimsel tarama ve gerektiğinde uzman değerlendirmesini geciktirmemeyi gerektirir.
İçindekiler
Bu rehber nasıl kullanılmalı?
Çocuklar aynı beceriyi aynı gün kazanmaz. Kilometre taşları belirli bir yaşta çocukların çoğunda görülen becerilerdir ve gelişimi konuşmaya yardım eder; tek başına tanı testi değildir. Prematüre doğan küçük çocuklarda sağlık uzmanı düzeltilmiş yaşı dikkate alabilir. Bir satırdaki becerinin görülmemesi mutlaka hastalık anlamına gelmez, ancak 'bekle ve gör' yerine çocuk hekimiyle görüşmek için neden oluşturur.
Gelişimsel izlem ailenin ve uzmanların becerileri zaman içinde gözlemesidir. Standart gelişimsel tarama ise eğitimli profesyonelin doğrulanmış araç kullanmasıdır. CDC'nin aktardığı AAP programında genel gelişim taraması 9, 18 ve 30 ayda; otizm taraması 18 ve 24 ayda ve ayrıca kaygı olduğunda önerilir. Rutin kontrolün kaçırılması, kaygının bir sonraki tarihe ertelenmesi anlamına gelmez.
Yaşa göre değerlendirmeyi gerektiren işaretler
Tablo, PDF'deki motor, sosyal, bilişsel ve iletişim başlıklarını korur. CDC'nin 9 aylık satırı kilometre taşı izlem noktasıdır; NICE'ın 8 ayda oturamama ölçütü düzeltilmiş yaş üzerinden çocuk gelişimi hizmetine yönlendirme eşiğidir. Bunlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır. NICE ayrıca anormal tonus, hareket asimetrisi ve gecikmiş motor gelişim gibi uzman değerlendirmesi gerektirebilen örnekleri destekler. Sürekli yumruk, bacaklarda makaslama, görsel takip veya ağırlık verme gibi gözlemler standart tarama sonucu ya da tek başına tanı değildir; bağlamı ve yaşa uygunluğu çocuk hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
| Yaş | Hareket ve motor işaretler | Sosyal, bilişsel ve iletişim işaretleri |
|---|---|---|
| 2 ay | Yüzüstü iken başını kısa süre kaldıramama; belirgin gevşeklik, katılık veya hareket azlığı. | Yüze bakmama, yüksek sese tepki göstermeme ya da sakinleşme ve etkileşimde belirgin güçlük. |
| 4 ay | Tutulurken başını sabit tutamama; elleri ağza götürmeme veya iki taraf arasında belirgin hareket farkı. | Bakım verene dikkat çekmek için bakmama, gülümsemeye karşılık vermeme veya agulama benzeri sesler çıkarmama. |
| 6 ay | Yüzüstünden sırtüstüne dönememe, kollarıyla doğrulamama; elleri sürekli yumruk biçiminde kapalı tutma veya destekle dik tutulduğunda bacaklarda tekrarlayan makaslama gibi belirgin tonus/hareket farklılıkları. | Tanıdık kişileri fark etmeme, gülmeme, karşılıklı ses çıkarmama veya sese doğru dönmeme. |
| 9 ay | Desteksiz oturamama; nesnelere uzanmama, nesneyi elden ele aktaramama veya 1 yaş öncesi belirgin tek el kullanımı. | İsme bakmama, yüz ifadesi göstermeme, bakım veren gidince tepki vermeme, babıldamama veya hareketli kişi ve nesneleri gözleriyle takip etmeme. |
| 12 ay | Destekle dik tutulduğunda bacaklarına ağırlık verememe, tutunarak ayağa kalkamama ya da mobilyaya tutunarak ilerlemeye çalışmama. | El sallamama, basit oyun oynamama, 'hayır'ı anlamıyor görünme veya anlamlı ebeveyn adı kullanmama. |
| 15 ay | Desteksiz birkaç adım atmama veya elleriyle yemek yemeyi denememe. | İstediği bir şeyi göstermeme, sevdiği nesneyi size göstermeme, 1-2 kelime denememe veya adı söylenen nesneye bakmama. |
| 18 ay | Bağımsız yürüyememe; sürekli parmak ucunda yürüme, sık düşme veya belirgin asimetri. | İşaretle ilgi paylaşmama; üç ya da daha fazla, 'anne' ve 'baba' dışındaki kelimeyi söylemeyi denememe; tek basamaklı komutu takip etmeme veya başkasını taklit etmeme. |
| 24 ay | Koşamama, topa vuramama, birkaç basamak yürüyememe veya günlük harekette belirgin dengesizlik. | En az iki kelimeyi birlikte kullanmama, başkasının üzüldüğünü fark etmeme, basit ortak oyuna katılmama veya kitapta istenen resmi göstermeme. |
Kazanılmış becerilerin kaybı
Daha önce yürüyen çocuğun yürümeyi bırakması, kelimeleri kaybetmesi, el sallama veya kaşık kullanma gibi motor becerilerinin gerilemesi ya da önceden var olan sosyal etkileşimin belirgin kaybı gelişimsel regresyondur. NICE; üç yaş altı dil veya sosyal gerilemede otizm tanısal değerlendirmesi, her yaşta motor gerilemede ve üç yaş sonrasında dil gerilemesinde ise önce çocuk hekimi veya çocuk nörolojisi değerlendirmesi önerir.
Aileler için üç temel ilke
'Erkek çocuk geç konuşur' gibi genellemeler değerlendirmeyi geciktirmemelidir; cinsiyet gözlenen dil kaybını veya belirgin gecikmeyi açıklamaz. Aile çocuğu farklı ortamlarda en çok gözleyen kişidir ve kaygısı klinik görüşmede ciddiye alınmalıdır. Not, kısa video ve çocuğun neleri yapabildiğine dair örnekler görüşmeye yardımcı olabilir.
Erken destek gelişim ve katılımı iyileştirebilir, ancak belirli bir terapi veya zamanlamanın gelecekteki bağımsızlığı kökten değiştireceği garanti edilemez. Destek ihtiyaca göre fizyoterapi, ergoterapi, dil ve konuşma terapisi, işitme-görme hizmetleri, psikoloji, eğitim desteği ve tıbbi tedaviyi içerebilir. Amaç güçlü yanları kullanmak ve aileyle ölçülebilir hedef belirlemektir.
Değerlendirmede neler olabilir?
İlk görüşmede gebelik-doğum öyküsü, büyüme, beslenme, uyku, nöbet benzeri olaylar, aile öyküsü ve çocuğun oyun, dil ve hareketi ele alınır. İşitme ve görme değerlendirmesi, standart gelişimsel tarama ve ayrıntılı gelişim muayenesi istenebilir. EEG, MRG, metabolik ya da genetik testler her çocuğa rutin yapılmaz; muayene ve klinik soruya göre seçilir.
Başvuru için kesin tanı beklemek gerekmez. Çocuk hekimi uygun gelişimsel hizmete, çocuk nörolojisine, çocuk psikiyatrisine, işitme, görme veya erken destek hizmetine yönlendirebilir. Bir değerlendirme normal olsa bile yeni kaygı, gerileme veya gelişim çizgisinde duraklama olursa tekrar başvurulmalıdır.
Kaynaklar
- CDC's developmental milestones (yeni sekmede açılır) — U.S. Centers for Disease Control and Prevention
- Developmental monitoring and screening (yeni sekmede açılır) — U.S. Centers for Disease Control and Prevention
- Cerebral palsy in under 25s: assessment and management (NG62) (yeni sekmede açılır) — National Institute for Health and Care Excellence
- Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis (CG128) (yeni sekmede açılır) — National Institute for Health and Care Excellence