Periferik Sinir Hastalıkları Rehberi
Duyu, motor ve otonom sinir hasarlarının örüntülerini, sık nedenleri, EMG dahil tanı araçlarını ve tedavi ilkelerini anlatır.
İçindekiler
Periferik sinirlerin görevleri
Periferik sinir sistemi beyin ve omurilik ile cilt, kaslar ve organlar arasında sinyal taşır. Duyu lifleri dokunma, ağrı, sıcaklık ve pozisyonu; motor lifler istemli hareketi; otonom lifler terleme, tansiyon, sindirim, mesane ve cinsel işlev gibi otomatik süreçleri taşır. Hasarın lif tipi ve dağılımı uyuşma, yanma, allodini, güçsüzlük, kramp, denge kaybı veya ayağa kalkınca baş dönmesi gibi farklı belirtiler oluşturur. Ayaklardan başlayan ‘uzunluğa bağımlı’ örüntü sık olsa da her nöropati böyle değildir.
- Duyu kaybı olan ayağı yara, ısı ve bası açısından günlük kontrol edin.
- Karanlıkta artan dengesizlik ve düşmeleri bildirin.
- Otonom belirtileri utanmadan anlatın; tanısal önemi olabilir.
Sık görülen gruplar
Tek sinir sıkışması karpal tünel, ulnar sinir veya peroneal sinir gibi belirli dağılımda bulgu yapar. Polinöropati diyabet, alkol, bazı ilaçlar, toksinler, böbrek hastalığı, vitamin eksiklikleri, bağışıklık veya genetik nedenlerle gelişebilir; bazen neden bulunamaz. Guillain-Barré sendromu günler içinde ilerleyebilen acil bir bağışıklık nöropatisidir; CIDP daha uzun seyirlidir. Charcot-Marie-Tooth sık kalıtsal nöropati gruplarındandır, ancak ayak yapısı tek başına tanı koydurmaz.
| Grup | Örnek | İpucu |
|---|---|---|
| Tuzak nöropatisi | Karpal, ulnar, peroneal | Tek sinir alanında yakınma |
| Polinöropati | Diyabetik, toksik, metabolik | Çoğunlukla ayaklardan simetrik başlangıç |
| İmmün nöropati | GBS, CIDP | Hızlı veya basamaklı güçsüzlük |
| Kalıtsal nöropati | Charcot-Marie-Tooth | Uzun seyir ve aile öyküsü olabilir |
Tanı nasıl konur?
Öykü ve nörolojik muayene dağılımı belirler. Kan testleri diyabet, B12 ve diğer vitaminler, tiroit, böbrek-karaciğer işlevi, protein bozuklukları veya bağışıklık nedenleri gibi olasılıklara göre seçilir; herkese geniş panel gerekmez. Sinir iletim çalışmaları büyük liflerin hız ve genliğini, iğne EMG kasın elektriksel etkinliğini ölçer. Küçük lif nöropatisinde bu testler normal olabilir ve deri biyopsisi veya otonom test düşünülebilir. Ultrason, MRG ve genetik test yalnızca uygun klinik soruda kullanılır.
Tedavi ve yaşam kalitesi
Tedavi nedene, sinir tipine ve işleve göre planlanır. Diyabet yönetimi, eksikliğin güvenli yerine konması, sorumlu toksin veya ilacın hekimce gözden geçirilmesi ve seçilmiş bağışıklık tedavileri nedene yönelik olabilir. Nöropatik ağrı için kullanılan bazı antidepresan ve nöbet ilaçları yarar sağlayabilir; uyku hali, düşme ve diğer yan etkiler izlenir. Atel, ortez, uygun ayakkabı, fizyoterapi ve ergoterapi güvenliği artırabilir. Sinir sıkışmasında enjeksiyon veya cerrahi her kişiye uygun değildir; güç kaybı ve basının derecesi değerlendirilir.
- Reçetesiz B6 dahil yüksek doz vitamin kullanmayın; bazı dozlar nöropati yapabilir.
- Duyu kaybında sıcak su torbası ve çıplak ayaktan kaçının.
- İlacı veya kemoterapiyi kendi kendinize kesmeyin; sorumlu ekiple görüşün.