Multipl Skleroz: Tanı, Seyir ve Yaşam Rehberi

Multipl skleroz nedir?

Multipl skleroz (MS), bağışıklık sisteminin beyin ve omurilikteki miyelin ve sinir liflerine zarar verdiği kronik bir hastalıktır. Hasarın yerine göre görme azalması, uyuşma, güçsüzlük, dengesizlik, çift görme, mesane sorunları, bilişsel değişiklik veya yorgunluk görülebilir. Belirtiler kişiden kişiye ve zaman içinde değişir. MS bulaşıcı değildir; tek bir neden veya kişinin yaptığı bir hata sonucu oluşmaz. Hastalığı değiştiren tedaviler etkinliği azaltabilir, ancak kesin iyileşme vaat etmez.

• Yeni nörolojik belirtiyi başlangıç zamanı ve enfeksiyon/ateşle birlikte kaydedin.
• Vitamin, bitkisel ürün veya diyetin hastalığı tek başına durdurduğu iddialarına temkinli yaklaşın.
• Tedaviyi gebelik planı, enfeksiyon ve aşılar dahil bireysel risklerle görüşün.

Atak ve progresyon

Atak, genellikle en az 24 saat süren yeni nörolojik belirti veya eski belirtide belirgin kötüleşmedir; ateş, enfeksiyon ve başka açıklamalar dışlanır. Sıcaklık veya enfeksiyon eski belirtileri geçici artırabilir ve bu yalancı atak olabilir. Progresyon, belirgin atak olmaksızın işlevin aylar içinde kötüleşmesidir.

Yineleyici-düzelen MS’te (RRMS) atakları tam veya kısmi iyileşme dönemleri izler. Sekonder progresif MS’te (SPMS), başlangıçtaki yineleyici-düzelen seyirden sonra ataklardan bağımsız, daha sürekli işlev kaybı belirginleşir; ataklar yine de olabilir. Primer progresif MS’te (PPMS) ise hastalık başlangıcından itibaren, belirgin ataklar olmadan kademeli ilerleme ön plandadır. Bu tanımlar tedavi ve izleme konuşmasına yardım eder, fakat hiçbir tip herkes için aynı hız veya sonucu öngörmez.

Tanı ve takipte MRG

MRG, beyin ve omurilikte demiyelinizasyonla uyumlu lezyonları gösterebilir. Mekânda dağılım, merkezi sinir sisteminin birden fazla tipik bölgesinin etkilendiğine; zamanda dağılım ise hasarın farklı zamanlarda oluştuğuna ilişkin kanıttır. Periventriküler, kortekse komşu jukstakortikal veya kortikal, infratentoryal beyin sapı-beyincik ve omurilik yerleşimleri MS için karakteristik olabilir, ancak tek başına tanı koydurmaz.

Kontrast madde bazı aktif lezyonları gösterebilir; her kontrol MRG’sinde gerekmez ve böbrek işlevi, gebelik ve önceki dozlar değerlendirilir. Her beyaz leke MS değildir, lezyon sayısı tek başına kişinin işlevini veya geleceğini belirlemez. Tanı klinik öykü, muayene, MRG ve gerektiğinde beyin omurilik sıvısı gibi ek bulgular birlikte değerlendirilerek konur.

Rehabilitasyon ve günlük yaşam

Rehabilitasyon ilaç tedavisinin tamamlayıcısıdır. Fizyoterapi güç, esneklik, denge ve yürüme; ergoterapi enerji yönetimi ve günlük işler; dil ve konuşma terapisi konuşma veya yutma; nöropsikoloji dikkat, bellek ve ruh hali hedeflerine katkı sağlayabilir. Egzersiz kişiye uyarlanmalı, aşırı ısınma ve düşme riski gözetilmelidir. Mesane, bağırsak, ağrı, spastisite, cinsel sağlık ve yorgunluk açıkça konuşulabilir; her belirtinin MS’e bağlanmaması da önemlidir.

• Görevleri gün içine yayarak enerji bütçesi oluşturun.
• Yeni yardımcı cihaz gereksinimini düşme olmadan değerlendirin.
• İş, okul ve aile hedeflerini rehabilitasyon planına dahil edin.
• Sigara bırakma ve genel damar sağlığı için destek alın.

Kaynaklar

1. Multiple sclerosis (yeni sekmede açılır) — World Health Organization
2. Neurological Diagnostic Tests and Procedures (yeni sekmede açılır) — NIH/NINDS