Parkinson Hastalığı Rehberi
Parkinson hastalığının hareket ve hareket dışı belirtilerini, klinik tanıyı, tedavi seçeneklerini ve güvenli günlük yaşam planını açıklar.
İçindekiler
Parkinson hastalığı nedir?
Parkinson hastalığı zaman içinde ilerleyen bir sinir sistemi hastalığıdır. Beynin substantia nigra bölgesindeki dopamin üreten hücrelerin kaybı hareketlerin akıcılığını etkiler. Yavaşlık, kas sertliği, dinlenme titremesi ve denge-yürüme sorunları sık görülür; herkes titreme yaşamaz. Hastalık bulaşıcı değildir ve normal yaşlanmanın kaçınılmaz parçası değildir. Benzer bulgular ilaçlar veya başka parkinsonizm nedenleriyle de ortaya çıkabileceğinden tek bir belirtiyle tanı konmaz.
- Hareketlerde tek taraflı başlayan yavaşlık veya küçülmeyi kaydedin.
- Düşme, donma, ilaç saatleri ve gün içi değişimi not edin.
- İlaç listenizi, özellikle bulantı ve psikiyatri ilaçlarını muayeneye getirin.
Hareket ve hareket dışı belirtiler
El yazısının küçülmesi, yüz ifadesinde azalma, kolların sallanmasında azalma, kısa adımlar ve dönmede zorlanma hareket belirtileri olabilir. Kabızlık, koku kaybı, uyku bozukluğu, depresyon, kaygı, ağrı, idrar yakınmaları, tansiyon düşmesi ve bilişsel değişiklikler hareketten önce veya sonra görülebilir. Bu belirtiler özgül değildir; örneğin REM uykusu davranış bozukluğu Parkinson riskini artırabilir ama tek başına kişinin Parkinson olacağını kanıtlamaz.
Tanı ve izlem
Tanı çoğunlukla ayrıntılı öykü ve nörolojik muayeneye dayanır; kesin tanı koyan tek bir kan veya görüntüleme testi yoktur. MRG ve laboratuvarlar başka nedenleri araştırabilir. DaT görüntüleme belirli belirsiz durumlarda dopaminerjik kaybı destekleyebilir, fakat Parkinson hastalığını tüm atipik parkinsonizmlerden ayıramaz. İzlemde hareket, düşme, yutma, uyku, ruh hali, biliş, tansiyon ve bakım veren gereksinimi birlikte değerlendirilir.
Tedavi ve rehabilitasyon
Parkinson’u ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ilaçlar, rehabilitasyon ve seçilmiş kişilerde cerrahi belirtileri azaltabilir. Levodopa en etkili hareket tedavilerindendir; doz ve saatler kişinin gün içi yanıtına göre düzenlenir. İlacı aniden kesmek ciddi kötüleşmeye yol açabilir. Derin beyin stimülasyonu bazı motor dalgalanma veya titremelerde düşünülebilir, fakat denge, konuşma, biliş ve tüm hareket dışı belirtileri düzeltmez. Egzersiz, yürüme-denge, ses-konuşma, yutma ve günlük iş stratejileri erken dönemde planlanabilir.
| Alan | Plan örneği |
|---|---|
| İlaç | Saat, öğün ilişkisi, yarar ve yan etkileri kaydetme |
| Hareket | Kuvvet, denge, büyük hareket ve yürüme çalışması |
| İletişim/yutma | Ses, konuşma ve güvenli yutma değerlendirmesi |
| Ev güvenliği | Donma ipuçları, aydınlatma ve düşme önleme |
Günlük yaşam ve destek
Düzenli fiziksel aktivite işlevi ve yaşam kalitesini destekler; program kişinin kalp sağlığına, düşme riskine ve ‘açık-kapalı’ dönemlerine uyarlanır. Halüsinasyon, dürtü kontrolü değişikliği, aşırı gündüz uykusu ve ani uyuklama bazı ilaçlarla ilişkili olabilir ve sürüş güvenliği açısından hemen bildirilmelidir. Kabızlık, ortostatik tansiyon düşmesi ve beslenme sorunları ekipçe ele alınır. İleri bakım tercihleri ve bakım veren desteğini kriz çıkmadan konuşmak yararlıdır.
Kaynaklar
- Parkinson disease (yeni sekmede açılır) — World Health Organization
- Parkinson’s Disease (yeni sekmede açılır) — NIH/NINDS